İspanya Göçmenlik

İspanya’da yatırım yoluyla oturum izni, 27 Eylül 2013 tarihli Girişimcileri Destek Yasası (Ley 14/2013) ile düzenlenmiştir.[1] Bu yasa, 2015’te 25/2015 sayılı Kanun ve 2018’de çıkarılan Kraliyet Kararnamesi ile kısmen değiştirilerek güncellenmiştir. Program, AB vatandaşı olmayan yabancıların belirli bir sermaye yatırımı yapmaları halinde ikamet vizesi ve ardından ikamet izni almalarını sağlar. İspanya’nın programı genelde “Golden Visa” olarak anılır ve oturum izni (residencia) sağlar; doğrudan vatandaşlık vermez ancak 5 yıl sonunda sürekli oturum ve 10 yıl sonunda vatandaşlık başvurusu imkanı sunar (aşağıda G ve G bölümlerinde ele alınacak). Başvurular, İspanya’da Büyük Yatırımcılar için oluşturulmuş UGE (Unidad de Grandes Empresas) birimine veya dış temsilciliklere yapılır; vize başvurusu İspanya konsolosluklarına, oturum kartı başvurusu ise İspanya’ya geldikten sonra Göçmenlik ofisine verilir. Yetkili makam, Ekonomi ve Ticaret Bakanlığı’nın ilgili raporlarını da dikkate alarak karar verir.

1. Uygunluk Şartları

Başvuru yapacak kişinin 18 yaşını doldurmuş olması, İspanya’ya kaçak yollardan girmemiş olması ve Schengen bilgi sisteminde istenmeyen kişi olarak kayıtlı olmaması gerekir.[2] Ayrıca sabıka kaydının temiz olması (ciddi suçlardan mahkum olmamak) ve geçerli sağlık sigortası yaptırılması şarttır. İspanya, başvuru anında ülkeye giriş yasağı bulunan veya ulusal güvenliğe tehdit olabilecek kişileri programdan men eder. Eğitim veya dil şartı aranmamaktadır; zira golden vize entegrasyon odaklı değil yatırım odaklı bir izindir. Maddi yeterlilik koşulu olarak, yatırım tutarı dışında başvuranın kendini ve aile üyelerini geçindirebilecek mali kaynağa sahip olduğunu da belgelemek gerekir (örneğin banka hesap dökümleri ile) – 2025 itibarıyla ailenin ilk ferdi için aylık ~€2.400, her ek aile üyesi için €600 gelire denk bir birikim gösterilmesi beklenmektedir.[3] Aile kapsamı: İspanya golden vizesine, ana başvuranın eşi ve ekonomik olarak bağımlı çocukları dahil edilebilir.[4] Çocuklar 18 yaşından büyük olsalar bile evli değil ve ebeveynlerine maddi bağımlı iseler dahil olabilirler. Ayrıca başvuranın bakmakla yükümlü olduğu anne ve babası (üstsoylar) da aile birleşimi kapsamında vize alabilir. Bu geniş aile kapsamı İspanya programının cazip yönlerindendir.

2. Yatırım Seçenekleri ve Minimum Tutarlar

İspanya, Avrupa’daki en esnek yatırım seçeneklerinden birkaçını sunmaktadır. Kanunda tanımlanan “önemli sermaye yatırımı” şu şekildedir:[5]

Gayrimenkul yatırımı: En az 000 € tutarında konut, arsa veya ticari gayrimenkul alımı (bir veya birden fazla taşınmaz olabilir).[6] Bu tutarın üzerindeki kısma mortgage uygulanabilir ama ilk 500 bin €’luk kısmın borçsuz/rehinsiz olması gerekir. Eşlerin mal rejimi ortak ise ve mülk müşterek alınmışsa, 500.000 €’nun bir eş adına sayılmasıyla diğer eş aile ferdi olarak başvurabilir.[7]
Finansal yatırımlar: İki alt kategori vardır: (i) En az 000.000 € tutarında İspanya devlet tahvili satın almak,[8] veya (ii) en az 1.000.000 € tutarında İspanyol şirket hissesi, İspanya’da kayıtlı yatırım/venture fonu payı ya da İspanya bankasında mevduat yatırmak.[9] Bu tutarlar kişi başınadır ve 5 yıl elde tutulması gerekir (ör. devlet tahvilinde asgari 5 yıl vade şartı vardır).
İş/proje yatırımı: Önceden miktar belirtilmemiş olmakla birlikte, İspanya’da kamu yararına olduğu kabul edilen bir iş kurmak veya şirkete yatırım yapmak da kriterdir.[10] “Genel çıkar”dan kasıt, istihdam yaratma, bulunduğu bölgeye ekonomik veya teknolojik katkı ve yenilik sağlamadır. Bu yol ile başvurmak isteyenlerin, İspanya Ekonomi Bakanlığı’na bağlı Ticaret ofisinden olumlu görüş (informe favorable) alması gerekir. Yatırım tutarı için alt limit yoktur ancak projenin niteliğine göre makul bir sermaye konulmalıdır. Örneğin yenilikçi bir start-up veya bölgesel kalkınma sağlayacak bir fabrika yatırımı bu kapsamda değerlendirilebilir.

Bunların dışında, geçmişte altın vize fonu gibi adlarla anılan, yatırımcıların ortak fonlara katılımını içeren opsiyonlar da 1 milyon € kategorisinde kabul edilmiştir. Masraflar: İspanya’da devlet harcı ve başvuru ücreti görece düşüktür (başvuru vizesi ~€70 civarı harç, oturum kartı için birkaç yüz Euro olabilir). Avukat veya danışman kullanılırsa onların ücretleri değişkendir (genelde €5-15 bin arası bir hizmet bedeli görülebilmektedir). Ayrıca gayrimenkul alımında %10 tapu harcı (KDV) ve noter masrafları, sigorta maliyetleri gibi giderler vardır. Örneğin 500.000 €’luk bir ev alındığında yaklaşık €50.000 vergi-masraf ödemesi oluşacaktır.

3. Başvuru Süreci ve Zaman Çizelgesi

İspanya yatırımcı vizesi süreci iki aşamalı ilerler. Önce, Türkiye’deki İspanyol Büyükelçiliği/Konsolosluğuna vize başvurusu yapılabilir; bu vize 1 yıllık çok girişli D vizesi olarak verilir. Alternatif olarak, başvuran halihazırda İspanya veya AB içinde yasal olarak bulunuyorsa doğrudan İspanya’da oturum izni (autorización de residencia) başvurusunda da bulunabilir. Ön onay niteliğindeki vize çıktıktan sonra İspanya’ya giriş yapılır ve İçişleri Bakanlığı Göç İdaresine bağlı UGE birimi aracılığıyla oturum kartı talep edilir. İspanyol yasalarına göre, başvuru yapıldıktan sonra makamlara 20 iş günü içinde karar verme süresi tanınmıştır.[11] Nitekim uygulamada da 20 gün civarında onay alınabildiği, ek evrak istenirse en fazla ~30 güne çıktığı belirtilmektedir.[12] Bu hızlı değerlendirme, İspanya programının avantajlı yanlarından biridir (pek çok AB ülkesi aylarca sürebilen inceleme yaparken, İspanya’da özel birim hızlı karar verebilmektedir). Darboğazlar: Son dönemde başvurularda büyük bir yığılma olmadığı için İspanya’da önemli bir gecikme sorunu raporlanmamıştır. Ancak biyometri randevusu almak veya kart basımı gibi aşamalarda yerel göç ofislerinin yoğunluğuna göre birkaç hafta beklemek gerekebilir. Ortalama olarak, yatırım yapılıp tüm belgeler hazırlandıktan sonra 1-2 ay içinde oturum kartına kavuşmak mümkündür. Başvuru sırasıyla; yatırımın tamamlanması (ör. gayrimenkul alımı tapusunun çıkarılması veya fon yatırımının belgelenmesi), gerekli belgelerin toplanması (aşağıda K bölümünde listelenecek), Konsolosluk vizesi (varsa) ve sonrasında İspanya’da izin başvurusu şeklindedir. Kart çıktıktan sonra başvuran İspanya’da adrese dayalı nüfus kaydını (empadronamiento) yaptırıp resmi ikametini de başlatabilir.

4. Fiziki İkamet & Yenileme/Devam Şartları

İspanya’nın golden vize programı, başvuru sahibine İspanya’da fiilen yaşama zorunluluğu getirmeyen bir oturum statüsü sunar.[13] Yani, ilk vize/izin alındıktan sonra, kişinin sürekli İspanya’da kalması mecburi değildir; yılda birkaç günlük sembolik ziyaretler dahi kartın korunması için yeterli olmaktadır. İzin süresi bakımından: Konsolosluktan alınan vize 1 yıllık olur, ancak başvuran bu vizeyle gelir gelmez 2 veya 3 yıllık oturum izni kartı alabilir (2015’teki değişiklikle ilk karta 2 yerine 3 yıl verilmeye başlandığı belirtilmektedir).[14] Sonrasında, yatırım devam ettiği sürece 5 yıllık uzatma yapılır ve 5 yılın sonunda süresiz oturuma başvurulabilir. Yenileme için ana koşul, başlangıçta yapılan yatırımı korumaktır.[15] Örneğin gayrimenkulü satmamak veya sattıysa yerine eşik değerde bir başkasını almak, yatırımı azaltmamak gerekir. Banka mevduatı veya tahvil yolunda, 5 yıl dolana kadar aynı tutarda varlığı bulundurmak şarttır (devlet tahvili 5 yıl vadeli alındığından bu koşulu karşılar). Ayrıca geçerli sağlık sigortası ve yatırımcının kendisi ve ailesi için yeterli finansal kaynağı yenileme anında da belgelemek gerekir. İkamet gün şartı: Yasa açıkça fiziksel ikamet günü aramazken, sürekli oturuma (uzun dönem EC ikamet) geçişte normalde AB kuralı olarak son 5 yılda en fazla 10 ay yurt dışında olma kuralı vardır. İspanya, golden vize sahiplerinin sürekli oturuma geçişi konusunda fiili ikamet aramayıp aramama konusunda net bir yasal muafiyet tanımamıştır; pratikte bu konu yoruma açıktır ve birçok yatırımcı, gerekirse normal oturum statüsüne (ör. farklı bir vize türüne) geçip ikamet süresi biriktirmeyi tercih etmektedir. Ancak golden vize kartının kendisi, hiç İspanya’da yaşamasa bile 5 yıl sonunda yenilenebilir olduğundan, yatırımcılara “ikamet etmeden ikamet iznini sürdürme” esnekliği vermektedir.[16] Yoklama ve denetimler: İspanya’da golden vize sahiplerinin belirli aralıklarla parmak izi yenileme ve fotoğraf güncelleme için göç ofisine uğraması dışında bir denetime tabi tutulduğu söylenemez. Ancak emniyet birimleri, yatırımın devamını (örneğin taşınmazın halen başvuranın üzerinde olduğunu) Tapu kayıtlarından, fon yatırımının sürdüğünü banka sertifikalarından kontrol edebilir. Özetle, yenileme dönemlerinde yetkililer yatırım belgelerinin güncel halini talep ederek yükümlülüklerin yerine gelip gelmediğini teyit eder.

5. Haklar ve Sınırlamalar

İspanya yatırımcı oturum izni, sahibine ve ailesine İspanya’da yaşama, çalışma ve eğitim alma hakkı tanır. Bu izin, tam bir ikamet statüsüdür; dolayısıyla ana başvuru sahibi ve eş, İspanya’da herhangi bir şirkette çalışabilir veya kendi işini kurabilir (çalışma izni ayrı bir prosedür gerektirmez). Çocuklar devlet okullarına kayıt olabilir, aile üyeleri kamu sağlık hizmetlerinden (resmi ikamet kaydı ve sosyal güvenlik numarası alınarak) faydalanabilir. Golden vize hamilleri, Schengen Area içinde diğer ülkelere vizesiz seyahat etme hakkına da sahiptir; 180 günlük periyotlarda 90 günü diğer Schengen ülkelerinde geçirebilirler. Bu, Türk vatandaşları açısından önemli bir avantajdır zira Schengen vizesine başvurma gereğini ortadan kaldırır. Mülk kullanımı: İspanya, yatırım amaçlı alınan gayrimenkulün kullanımında kısıtlama yapmaz; yani isterseniz evi boş tutabilir, isterseniz kendiniz oturabilir veya kiraya verebilirsiniz. Kiralama yoluyla elde edilen gelir normal şekilde vergilendirilir (bkz Vergisel Yansımalar bölümü). Oy kullanma, devlet memuru olma gibi haklar vatandaşlara özgüdür ve oturum izni sahiplerine verilmez. Ayrıca oturum izni, İspanya dışında (örneğin Fransa’da) yaşama hakkı vermez – diğer Schengen ülkelerinde sadece kısa süreli bulunma hakkı verir. Yatırımcı oturum sahiplerinin Avrupa Parlamentosu seçimlerinde veya yerel seçimlerde oy hakkı yoktur (AB vatandaşı olmadıkları için). Özetle, İspanya golden visze, bir AB ülkesinde neredeyse vatandaşlık dışındaki tüm yaşam haklarını sunar; kısıtlamalar daha çok siyasi haklar ve AB dışında çalışma hakları gibi alanlardadır.

6. Kalıcı Oturum (PR) ve Vatandaşlığa Geçiş

İspanya’da kalıcı oturum izni (Residencia de Larga Duración), 5 yıl kesintisiz yasal ikamet sonrasında başvurulabilen bir statüdür. Golden vize sahipleri, eğer 5 yıl boyunca izinlerini kesintisiz yenilemiş ve İspanya’yı uzun süreli terketmemiş iseler, bu statüye başvurabilirler. Ancak yukarıda bahsedildiği gibi, İspanyol makamları kalıcı oturum için fiili ikamet koşulunu değerlendirmeye alabilir. Bir kez kalıcı oturuma geçildiğinde, yatırım şartı ortadan kalkar ve süresiz ikamet hakkı kazanılır; kartlar 5 yılda bir idari yenilemeye tabi olsa da herhangi bir yatırım yenilemesi gerekmez. Vatandaşlık: İspanya, genel olarak 10 yıl ikamet şartıyla vatandaşlık başvurusu almaktadır. Yatırımcılar da diğer göçmenlerle aynı süreye tabidir. Burada kritik nokta, vatandaşlık için İspanya’da gerçekten yaşama ve entegre olma şartıdır: Son 10 yılın en az 6-7 yılını İspanya’da geçirmek, temel düzeyde İspanyolca bilmek (A2 seviyesinde dil sınavı) ve bir entegrasyon sınavını geçmek gerekir. Ayrıca İspanya, çoğu ülke için çifte vatandaşlığa izin vermez; vatandaşlığa geçerken Türk vatandaşlarının prensipte vatandaşlıktan feragat etmeleri istenebilir (Latin Amerika ülkeleri dışında genelde). Uygulamada bazı kişiler ikinci vatandaşlıklarını ilgili ülkeye bildirmeyerek fiilen çift pasaport kullanabilseler de, yasal olarak İspanya Türkiye’yi çifte vatandaşlık anlaşmalı ülke kabul etmediğinden, bu konu dikkatle değerlendirilmelidir. Sık ret nedenleri: Vatandaşlık başvurularında en sık problem dil/entegrasyon sınavını verememek veya ikamet süre koşulunu tam doldurmamaktır. Golden vize ile 10 yıl boyunca sadece birkaç hafta İspanya’ya uğramış birinin vatandaşlık talebi muhtemelen reddedilir zira “İspanya ile yeterli bağ” koşulu sağlanmamış olur. Bu yüzden, uzun vadede İspanyol vatandaşlığı hedefleyen yatırımcıların en azından son birkaç yıl içinde İspanya’ya yerleşmeleri ve topluma entegrasyon göstermeleri tavsiye edilir.

7. Vergisel Yansımalar

İspanya’da oturum izni almak, otomatik olarak orada vergi mükellefi olmayı getirmez. Vergi mukimliği eşiği, çoğu ülkede olduğu gibi 183 gündür. Eğer yatırımcı İspanya’da yılda 183 günden fazla kalırsa İspanya vergi mukimi haline gelir ve küresel gelir beyanı yapması gerekir. Bu durumda Türkiye ile İspanya arasındaki çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması devreye girer; aynı gelir iki kez vergilenmez, gerekli mahsuplar yapılır. İspanya mukimleri dünya çapındaki gelirlerine İspanyol vergi dilimlerini uygular (gelire göre %19’dan %47’ye varan oranlar). Ancak golden vize sahiplerinin çoğu, ülkede 183 günden az kalarak İspanya’da vergi mukimi olmamayı tercih etmektedir – böylece Türkiye’de veya başka ülkede mukim kalırlar. Bu şekilde, İspanya’da sadece İspanya kaynaklı gelirleri için vergi öderler. Gayrimenkul vergileri: İspanya’da taşınmaz sahibi olanlar, her yıl belediyeye IBI (Impuesto sobre Bienes Inmuebles) denilen emlak vergisi öder (ortalama yıllık %0.4–1.1 arası, mülk değeri ve bölgeye göre değişir). Ayrıca gayrimenkul kiraya verilirse kira gelirinin %19’u (AB vatandaşı olmayanlar için gider düşülemeyen brüt oran) vergiye tabidir. Mülk satıldığında değer artış kazancı da genelde %19-23 arası vergilenir (elde tutma süresine göre değişebilir, 5 yıldan uzun süre ve AB ikamet durumu gibi faktörler hafif indirim sağlayabilir). Servet Vergisi: İspanya’nın bazı bölgelerinde belirli eşiklerin üzerinde net servetiniz varsa (mesela €700k üzeri varlıklar, ancak kendi ikamet ettiğiniz ev belli bir kısmı muaf) %0.2-2.5 arasında Servet Vergisi uygulanır. Madrid gibi bazı özerk bölgeler bu vergiyi fiilen sıfırlamıştır, Katalonya gibi yerler uygulamaktadır. Yatırımcılar genelde bu vergiden haberdar olmalı zira €500k’lık mülk tek başına eşiğe yaklaşabilir. Miras ve İntikal Vergisi: Bölgeden bölgeye değişir; örneğin yabancılar için Endülüs’te yüksek oranlar olabilirken Madrid’de muafiyetler vardır. Planlama yapılması gereken bir konudur. Vergi planlama notları: İspanya’da uzun süre ikamet etmeyi düşünmeyen bir yatırımcı için vergi yükü düşük kalır (sadece kira geliri veya servet vergisi gibi spesifik alanlar). Ancak İspanya’ya tamamen taşınılacaksa, Türkiye’deki gelirlerin durumu, varlıkların İspanya’ya getirilip getirilmeyeceği gibi konular önem kazanır. OECD’nin CRS (Common Reporting Standard) sistemi gereği, Türk bankalarında hesabı olan İspanya mukimi bir kişinin bilgileri otomatik olarak İspanya vergi otoritesine bildirilebilir; aynı şekilde İspanya’da hesap açan bir Türk mukiminin bilgileri Türkiye’ye gider. Bu nedenle, finansal şeffaflık döneminde, çifte mukimlikten kaçınmak ve doğru ülkede doğru beyanda bulunmak kritik hale gelmiştir.

8. Gerekli Belgeler

İspanya golden vize başvurusu için aşağıdaki belgeler hazırlanmalıdır:[18]

Başvuru formu: İspanyolca veya İngilizce doldurulmuş ulusal vize/oturum formu.
Fotoğraf: Biyometrik ölçülerde yeni çekilmiş vesikalık fotoğraf.
Pasaport: En az 1 yıl geçerli, işlem görmüş sayfaların fotokopileriyle birlikte.
Sabıka kaydı: Son 3 ay içinde alınmış, apostilli temiz adli sicil belgesi (başvuranın yaşadığı ülkeden ve son 5 yılda ikamet ettiği diğer ülkelerden).
Sağlık belgesi: Son 3 ayda alınmış “bulaşıcı hastalığı yoktur” ibareli doktor raporu (apostilli ve yeminli tercümeli).
Sağlık sigortası poliçesi: İspanya’da geçerli, tüm aileyi kapsayan özel veya kamu sağlık sigortası.
Yeterli mali kaynak kanıtı: Banka referans mektubu veya hesap dökümü ile, başvuran ve ailesi için yeterli birikim veya düzenli gelir gösterilmesi (bakınız Bölüm B’de rakamsal gereklilik).
Yatırım kanıtı: Seçilen yatırım türüne göre:
- Gayrimenkul: Tapu Sicilinden alınmış mülkiyet belgesi (Certificación Registral) ve satın alım tutarını gösteren noter satış senedi
- Hisse senedi: İspanya Ulusal Menkul Kıymetler Komisyonu (CNMV) onaylı aracıdan yatırım yapıldığına dair sertifika
- Banka mevduatı: İspanyol bankasından mevduat sertifikası
- Devlet tahvili: Banco de España veya ilgili finans kurumundan tahvil alım sertifikası
- Fon yatırımı: Fon yöneticisinden veya kayıt kurumundan, fon payı alındığına dair belge.
- İş projesi: Ekonomi Bakanlığı Ticaret Ofisi’nden alınan, projenin genel çıkar kriterlerini karşıladığını onaylayan rapor (informe)
Aile belgeleri: Eş için evlilik cüzdanı veya resmi evlilik kayıt örneği; çocuklar için doğum belgeleri ve 18 yaş üstü ise başvuru sahibine ekonomik bağımlı olduklarını kanıtlayan belge (öğrenci belgesi, işsiz olduklarına dair beyan vb.) Ebeveynler dahil ediliyorsa onların da bağımlı olduklarına dair kanıt (emekli olup gelirleri olmadığını gösteren belge vb.).

Tüm yabancı belgeler apostil mühürlü olmalı ve yeminli İspanyolca tercüme ile sunulmalıdır. Başvurular şahsen yapılmalıdır (biyometrik veri alımı için); Türkiye’de Ankara Büyükelçiliği veya İstanbul Başkonsolosluğu randevu ile başvuru kabul eder. Vize başvurusu onaylanırsa pasaporta D vize basılır; İspanya’ya gidince NIE numarası alınır (yabancı kimlik numarası) ve polis karakolunda oturum kartı için parmak izi verilir. Kart yaklaşık 3-4 hafta içinde hazır olur ve şahsen teslim alınır. Uygulamada dikkat edilecekler: Belgelerin eksiksiz ve doğru sunulması başarı için esastır. Özellikle tapu belgesi veya banka sertifikası gibi yatırım kanıtlarının, başvuru tarihinden en fazla 90 gün önce alınmış güncel versiyonları kullanılmalıdır. Aile belgelerinde isim farklılıkları varsa (örneğin evlilik sonrası soyadı değişimi) bunlar yeminli beyanla açıklanmalıdır. İspanyol makamları son yıllarda Türk başvuru sahiplerinin evlilik belgelerinde veya nüfus kayıt örneklerinde apostil eksikliği, çeviri hatası gibi nedenlerle ek belge talep edebilmektedir. Bu nedenle her belgenin İspanya’da kullanılabilirliğini önceden teyit etmek gerekir. Başvuruda bulunurken tüm asıllar ve fotokopileri hazır bulundurulmalı; memur orijinalini görüp kopyasını alacaktır.

[1] https://www.exteriores.gob.es/Embajadas/seul/ko/ServiciosConsulares/Paginas/Consular/Visado-de-inversor.aspx

[2] https://www.exteriores.gob.es/Embajadas/seul/ko/ServiciosConsulares/Paginas/Consular/Visado-de-inversor.aspx

[3] https://www.globalcitizensolutions.com/golden-visa-spain/

[4] https://www.exteriores.gob.es/Embajadas/seul/ko/ServiciosConsulares/Paginas/Consular/Visado-de-inversor.aspx

[5] https://www.exteriores.gob.es/Embajadas/seul/ko/ServiciosConsulares/Paginas/Consular/Visado-de-inversor.aspx

[6] https://www.exteriores.gob.es/Embajadas/seul/ko/ServiciosConsulares/Paginas/Consular/Visado-de-inversor.aspx

[7] https://www.exteriores.gob.es/Embajadas/seul/ko/ServiciosConsulares/Paginas/Consular/Visado-de-inversor.aspx

[8] https://www.exteriores.gob.es/Embajadas/seul/ko/ServiciosConsulares/Paginas/Consular/Visado-de-inversor.aspx

[9] https://www.exteriores.gob.es/Embajadas/seul/ko/ServiciosConsulares/Paginas/Consular/Visado-de-inversor.aspx

[10] https://www.exteriores.gob.es/Embajadas/seul/ko/ServiciosConsulares/Paginas/Consular/Visado-de-inversor.aspx

[11] https://www.gentile.law/en/repeal-golden-visa

[12] https://www.globalcitizensolutions.com/golden-visa-spain